Emocje - o co w nich chodzi?

                                             Po co nam emocje? Dlaczego czujemy to, co czujemy?
                                              i dlaczego nawet trudne emocje są nam potrzebne?

Jakby to było, gdybyśmy mogli nie czuć nic? Skupiać się na celu, nie przesadzać, nie przeżywać, nie wkurzać się i nie smucić. Odhaczać wszystko po kolei. Ale z drugiej strony? nie wzruszać się? nie płakać z radości? nie wpadać w zachwyt?
Emocje nie są błędem naszego mózgu, są częścią systemu, który pomaga nam przetrwać, dostosowywać się do otoczenia i rozumieć własne potrzeby. Pomagają rozpoznawać zagrożenia, dbać o własne granice i podejmować decyzje. To prawda, że nie zawsze są przyjemne. Bo kto lubi czuć ścisk żołądka albo kłucie w klatce piersiowej, ale mimo to, każda z nich przychodzi do nas z informacją.

Dlaczego nasz mózg wytwarza emocje?
Anders Hansen w swojej książce Uspokój swój mózg zwraca uwagę na ważną kwestię: nasz mózg nie ewoluował po to, żebyśmy byli szczęśliwi (a szkoda!). Jego podstawowym zadaniem było zwiększanie naszych szans na przetrwanie. Przez tysiące lat nasi przodkowie musieli reagować na realne niebezpieczeństwo, np ze strony dzikich zwierząt, starać się nie zostać odrzuconym ze społeczności (kto był poza społecznością, zwiększał prawdopodobieństwo tego, że nie przetrwa). Emocje pomagały podejmować szybkie decyzje, tu i teraz. Natychmiastowa reakcja, bez analizowania sytuacji - mogła decydować o życiu i śmierci.
Dzisiaj żyjemy w zupełnie innych warunkach, wiele sytuacji niesie za sobą już tylko -potencjalne- zagrożenie, ale naszymi mózgami wciąż kierują podobne mechanizmy, jak kiedyś. Dlatego możemy doświadczyć np dużego lęku przed wystąpieniem publicznym, mimo że nie grozi nam wtedy realne, fizyczne niebezpieczeństwo.

1. ZŁOŚĆ - emocja, która pomaga chronić granice.

Z perspektywy ewolucyjnej pomagała mobilizować organizm do reagowania na przeszkody, atak, zagrożenie czy niesprawiedliwe traktowanie. Dlatego jej objawy fizjologiczne pojawiają się bardzo szybko i zazwyczaj są intesywne w odczuwaniu, bo reakcja musiała być natychmiastowa - żeby zdążyć obronić się na czas. Złość dosłownie przygotowuje nasze ciało do walki. 

Dzisiaj złość może się pojawiać nie tylko w sytuacjach, kiedy ktoś nas atakuje ale także, kiedy:

Złość przychodzi z komunikatem "coś jest dla mnie nie w porządku, potrzebuję zmiany."

W terapii poznawczo-behawioralnej uczymy się rozpoznawać emocję, która przychodzi. Zauważać myśl która jej towarzyszy i zachowanie, które się pojawia w reakcji na nią. Mamy prawo odczuwać złość, to nasza biologiczna reakcja - natomiast bierzemy odpowiedzialność za sposób w jaki na nią reagujemy i ją wyrażamy.

2. SMUTEK - emocja, która pomaga się zatrzymać. 

Smutek jest jedną z tych emocji, którą zazwyczaj chcemy jak najszybciej zneutralizować. Szybko przestać płakać, poprawić sobie nastrój, wyciszyć jej ciężar. Tymczasem smutek, jest naturalną reakcją na przeciążenie, stratę, czy nawet infekcję. Może informować nas o tym, jak duże znaczenie miało dla nas to, co utraciliśmy, może towarzyszyć zmianom w życiu, niespełnionym oczekiwaniom czy poczuciu samotności.

Smutek może nas odizolować od otoczenia, wycofać z aktywności, położyć do łóżka. To naturalna reakcja organizmu na zbyt duże obciążenie. Nasze ciało samo kieruje się ku odpoczynowki, regeneracji i przemyśleniom nad tym, co było dla nas ważne. Nie oznacza to jednak, że powinniśmy pozostawać w nim bez końca. Pozwolić sobe na odpoczynek i refleksję to jedno, ale jeśli wycofanie, utrata zainteresowań i poczucie beznadziei trwa dłużej niż 2 tygodnie - warto sięgnąć po profesjonalne wsparcie.

W terapii poznawczo-behawioralnej sprawdzamy, o czym mówi Twój smutek i szukamy adekwatnych sposobów do zaopiekowania się nim. Smutek nie jest oznaką słabości - jest naturalną odpowiedzią na to, że coś miało dla nas znaczenie.

3. LĘK - alarm bez zahamowań.
   
Jest jednym z najważniejszych mechanizmów ochronnych naszego organizmu. Od zawsze służył temu, żeby na czas zauważyć zagrożenie i uniknąć ryzyka śmierci. Pełnił kluczową rolę w zwiększaniu szans na przetrwanie naszego gatunku. Lęk przygotowuje nasze ciało do natychmiastowej reakcji ratującej nasze życie - czyli do ucieczki. Lęk dosłownie uruchamia nasze ciało do biegu!

Problem pojawia się wtedy, kiedy nasz system alarmowy reaguje na sytuacje, które wcale nie niosą ze sobą realnego zagrożenia. Wtedy ciało musi coś zrobić z całą tą energią, którą przygotował do sprintu. Stąd możesz odczuwać drżenie nóg czy głosu, albo kołatanie serca. Ciało chciało biec a przecież nie zawsze się da, prawda?

W książce Uspokój swój mózg, Hansen opisuje, dlaczego mózg może przekładać ostrożność nad dobre samopoczucie. Z perspektywy przetrwania fałszywy alarm bywał mniej kosztowny niż przeoczenie prawdziwego zagrożenia. To pomaga zrozumieć, dlaczego czasami jesteśmy zestresowani w sytuacjach, w których obiektywnie wszystko jest w porządku.

W terapii CBT pracujemy między innymi nad rozpoznawaniem katastroficznych interpretacji czy zachowań unikowych, które na dłuższą metę mogą przedłużać odczuwanie lęku w neutralnych sytuacjach. Pamiętamy jednak, że naszym celem nigdy nie jest całkowite pozbycie się lęku z naszego życia, bo jest nam potrzebny. Natomiast uczmy się rozpoznawać, kiedy nas chroni, a kiedy niepotrzebnie nas ogranicza.

4. ZAZDROŚĆ - powie Ci o potrzebach.

Zazdrość ma naprawdę kiepski PR, trudno nam ją akceptować. Może kojarzyć się nam z zaborczością, brakiem pewności siebie czy brakiem zaufania. Tymczasem zazdrość przychodzi do nas z ważnymi informacjami.

Możemy zazdrościć komuś osiągnięć, możliwości, cech, związku, znajomych itp - możemy to poczuć i zastanowić się, o czym nam to mówi? Czy chciałabym, żeby w moim życiu pojawiło się więcej relacji towarzyskich ? jeśli tak, to jak mogę to osiągnąć? Czy widzę siebie na stanowisku kierowniczym i to jest coś, czego potrzebuję? jesli tak, to co powinnam zrobić, żeby się tam znaleźć?
Zazdrość może dać nam możliwości. Odpowiednio zaopiekowana przyniesie nam informację o tym, czego nam brakuje, co chcielibyśmy zmienić w bliższym lub dalszym czasie.

Zazdrość może stać sie okazją do zadania sobie kilku pytań:

Pamiętamy również, że zazdrość jest emocją, a nie dowodem. Nie musi prowadzić do kontrolowania, ale może stać się początkiem rozmowy o potrzebach, granicach i poczuciu bezpieczeństwa.

5. RADOŚĆ - przyjemna zachęta do działania.

Radość to ta emocja, którą najchętniej przyjmujemy. Kto jej nie lubi? Pełni ona jednak więcej funkcji niż samo dawanie nam przyjemności. Może sprzyjać eksplorowaniu, podejmowaniu aktywności, tworzeniu więzi. Kiedy doświadczamy radości łatwiej nam angażować się w relacje, dostrzegać możliwości i podejmować działania.

Kiedy przychodzi do nas radość, często jest to informacja o tym, że nasze potrzeby są zaopiekowane, że w pewnej naszej przestrzeni pojawił się dobrostan, poczucie bezpieczeństwa i spokoju.

Warto również pamiętać, że nie musimy być szczęśliwi przez cały czas, żeby prowadzić dobre i satysfakcjonujące życie.
Presja nieustannego odczuwania radości może paradoksalnie zwiększać frustrację i niezadowolenie. Naturalne jest, że nasze emocje zmieniają się w zależności od sytuacji. Lęk może trwać tylko chwilę - radość też.
Zdrowie psychiczne nie polega na nieustannym dobrym samopoczuciu, ale między innymi na zdolności do przeżywania różnych emocji i elastycznego, adekwatnego reagowania na nie.


Nie musisz walczyć ze swoimi emocjami.   
Emocje są częścią naszego życia, możemy i powinniśmy uczyć się umiejętności rozpoznawania ich i regulowania, bez tłumienia i ignorowania. Czasami będziemy musieli uspokoić pobudzone ciało, innym razem przyjrzeć się myślom i zachowaniom. Zaakceptować dyskomfort, czy trudne doświadczenie a czasem podjąć konkretne działanie. Jeśli masz poczucie, że emocje często Cię przytłaczają, trudno Ci je rozpoznać i powodują dużo zamieszania w Twoim życiu - psychoterapia poznawczo-behawioralna może pomóc w lepszym zrozumieniu i pokazać Ci skuteczne narzędzia do adekwatnego reagowania.